Zakon apo adhurim ?

0

Nga Prof. dr. Sulejman Derin

Fjala arabe “shuur”, do të thotë, të ndjesh, të jesh i vetëdijshëm për veten dhe gjërat që të rrethojnë, të arrish t’i vëzhgosh lëvizjet e tua në mënyrë objektive dhe të zotërosh vullnet. Ndër krijesat e Allahut të Madhëruar, bashkë me njerëzit, edhe melekët, edhe xhinët zotërojnë cilësinë e të qenit të vetëdijshëm. Ndërsa vetëdija e gjallesave jashtë këtyre që përmendëm, është e kufizuar vetëm me nevojat e vazhdimësisë së species, ushqyerjes dhe mbrojtjes. Por kjo, më tepër se vetëdije, mund të
quhet instinkt.

Instinktet e gjallesave janë dhunti prej Allahut, nuk janë të fituara me përpjekje. Ndërsa forca e vetëdijes njerëzore, ka nevojë për përpjekje që të zhvillohet. E thënë ndryshe, vetëdija është si një muskul shpirtëror, i cili mund të zhvillohet vetëm nëse përdoret. Njerëzit që nuk e përdorin vetëdijen e tyre në mënyrë të kontrolluar, e humbasin lehtë kontrollin mbi veten. Pra, ata nuk përpiqen të analizojnë ngjarjet, e harrojnë synimin e ardhjes në këtë botë dhe i reduktojnë qëllimet e tyre vetëm në aktivitetet e ngrënies, pirjes dhe argëtimit. Për një njeri që bie në këtë derexhe, morali i lartë, feja, namusi dhe të tjera koncepte si këto, nuk kanë ndonjë kuptim kushedi se çfarë. Mirëpo, një nivel të tillë vetëdijeje, Allahu nuk e ka parashikuar për njerëzit, por për gjallesat e tjera. Për rrjedhojë, ata që nuk i përdorin aftësitë që u ka dhënë Allahu, pra ata që e lënë më – njanë mendjen dhe vetëdijen, siç shprehet edhe Kurani, janë në një nivel edhe më të ulët se kafshët.

Kjo do të thotë se niveli i parë i vetëdijes, është që njeriu të kuptojë se është një krijesë ndryshe nga të tjerat në këtë botë, të besojë Zotin e tij që e Krijoi dhe ta organizojë jetën e vet në bazë të urdhrave hyjnorë. Një besimtar i tillë, në kohët e namazeve, në xhami dhe në muajin e Ramazanit do të jetë bashkë me Zotin e vet. Ndërsa në kohët e tjera, me shumë mundësi do të rendë në labirintet e ngatërruara të botës së tij të brendshme. Sipas sufive/mistikëve, ky nivel vetëdijeje, nuk është i mjaftueshëm. Kjo, sepse Profeti ynë (a.s.), në hadithin e “ihsanit”, është shprehur se “ihsani” është niveli më i lartë i fesë, gjë e cila në fakt është çështje vetëdijeje. Në dukje, namazi, agjërimi, haxhi dhe bamirësia që arrin gradën e “ihsanit”, nuk ndryshon shumë nga ato të myslimanëve të tjerë. Dallimi i vetëm prej atyre, është se ky njeri i bën veprat e tij në një dimension të veçantë vetë – dijeje dhe e adhuron Allahun sikur është duke e shikuar. Një njeri që zotëron këtë vetëdije, e di shumë mirë se, edhe nëse ne nuk e shohim Zotin tonë, ne shihemi vazhdimisht prej Tij. Besimtarit që është në gradën e ihsanit, çdo gjë që sheh dhe çdo zë që dëgjon, i kujton Allahun.

Ndërsa gafleti/indiferenca, pra humbja e ndjenjave të vetë – dijes nga njeriu, do të thotë të humbasësh perceptimin dhe të veprosh në mënyrë automatike. Sipas të urtëve, nëse njeriu e harron Zotin e tij duke u marrë me këtë botë, kjo është treguese e gafletit dhe pavetëdijes së tij. Po ashtu, sipas tyre, “në çdo frymëmarrje të krijesave ka një rrugë që të çon drejt Zotit”. Për këtë arsye, çdo frymëmarrje në të cilën nuk ka përmendje të Allahut, mendim dhe meditim, është një kohë e çuar dëm.

Mirë, po ku mbështeten rrënjët e gafletit dhe të kundërtës së saj, vetëdijes? Përgjigjet më të bukura në këtë çështje i kanë dhënë mistikët. Për shembull, sipas Imam Rabbanit, ai që e nxjerr në pah vetëdijen e njeriut, është shpirti. Nëse njeriu e nënshtron egon e vet dhe zhvillon botën e tij shpirtërore, ai bëhet edhe më i vetëdijshëm. Por për fat të keq, kjo nuk është edhe aq e lehtë, sepse me qëllim që shpirti në fillim të mësohet me trupin, Allahu i Madhëruar i ka dhënë shpirtit potencialin për të dashuruar me pa kufi. Për këtë arsye, shpirti është dashuruar me trupin/egon dhe duke harruar burimin e tij hyjnor, ka hyrë në robërinë e egos. Imam Rabbani, këtë çështje e shpjegon në këtë mënyrë:

“Ja shpirti, i cili për shkak të kësaj dashurie për egon/nefsin, e hodhi veten në botën e egos dhe shkoi gjurmëve të saj. Madje, ai e harroi veten dhe mori emrin “nefs-i emmare1 ”. Për shkak se shpirti ka përbërje transparente, me çfarëdo gjëje që ai të bashkohet, merr gjendjen/formën e saj. Ja pra, për shkak se shpirti e harroi vetveten, ai e ka harruar edhe gjendjen e tij të mëparshme të vetëdijes dhe njohjes së Allahut, duke e zhytur veten plotësisht në indiferencë/gaflet dhe në errësirë… Nga ato që u thanë më lart, kuptohet se shpirti është bashkuar me egon. Madje, ai është shkrirë dhe është bërë një me egon, duke kërkuar përjetësinë me të. Për sa kohë të vazhdojë kjo shoqëri, indiferenca/gafleti i trupit, në të njëjtën kohë do të jetë edhe indiferenca e shpirtit.” (Letrat, V. I, 99.)

Në këtë rast, sipas Imamit, hapi i parë i kapërcimit të indiferencës, është të dimë se qenia jonë është e përbërë prej dy poleve të kundërta, egoja dhe shpirti. Kjo është edhe urtësia e shprehjes së fam[1]shme mistike, “Kush njeh veten, njeh Zotin e tij!”.

Zemra e besimtarit, i cili e zhvillon shpirtin e tij me përmendjen e Allahut, me mendim dhe meditim, lidhet vetëm pas Allahut. Siç shprehet edhe Imam Rabbani, ashtu si njerëzit e thjeshtë që e sforcojnë veten për të hyrë në botën shpirtërore dhe pas një kohe të shkurtër bien prapë në gaflet/indiferencë, në të njëjtën mënyrë edhe sufiu që e përfundon udhëtimin e tij shpirtëror, nuk mund të hyjë nën ndikimin e kësaj bote, edhe nëse ai e sforcon ve[1]ten e tij, sepse ai nuk mund ta harrojë Zotin e tij qoftë edhe një çast. Ashtu si njerëzit indiferentë që mendojnë vetëm për këtë botë, qoftë edhe kur janë në namaz, ashtu edhe robërit e devotshëm e mendojnë Allahun edhe nëse janë duke u marrë me punët e kësaj bote. Për mendimin tim, thënia që e përmbledh më së miri këtë gjendje vetëdije[1]je, është ajo e Gazaliut: “Ndërkohë që myslimani i shkujdesur i kthen në zakon edhe adhurimet, njeriu i vetëdijshëm i kthen në adhurim edhe punët që të gjithë i bëjnë në mënyrë të zakonshme.”

Kur njeriu i vetëdijshëm pi një gotë ujë, ose ha një kafshatë bukë, ai i bën këto në emër të shpirtit, duke fituar shpërblim prej Zotit. Njeriu i vetëdij[1]shëm, edhe punët më të thjeshta të kësaj bote i bën në mënyrën më të mirë, me ndjenjën se ndodhet vazhdimisht nën vëzhgimin e Allahut. Përkundër kësaj, një mysliman i pavetëdijshëm, nuk ka dobi as nga namazi që fal, e as nga agjërimi që mban. Ai e harron Allahun edhe kur është në namaz, duke hyrë në kategorinë e atyre të cilët janë paralajmëruar nga Allahut me fjalët: “Mjerë për ata që falin namaz!”. Nëse njeriu e bën për Allahun çdo punën, edhe vep[1]rimi i tij më i thjeshtë kthehet në adhurim. Por nëse përpiqet për egon dhe dëshirat e saj, edhe adhurimi i tij kthehet në syfaqësi dhe imitim të verbër. Për këtë arsye, i Dërguari i Allahut (a.s.), ka thënë: “Qëllimi i besimtarit, është më i dobishëm se puna e tij.”2 Kjo, sepse kur një njeri bën diçka, mund të harrojë se përse dhe për kë e bën atë, duke vepruar thjesht në bazë të imitimit të të tjerëve. I nderuari Mevlana, bërjen e një vepre në mënyrë të vetëdijshme apo të pavetëdijshme, e përngjan me qeshjen dy herë të një shurdhi kur kupton diçka komike. E qeshura e parë e shurdhit, është për shkak se sheh të tjerët duke qeshur, ndërsa e qeshura e dytë është pasi ai e mëson ndodhinë duke pyetur dikë tjetër.

Siç e ka shpjeguar edhe në temën e “teubes”, Imam Gazaliu mendon se, besimi dhe puna e bazuar në pavetëdijen dhe imitimin e thatë, nuk do t’i bëjë dobi njeriut në botën tjetër. Madje, sipas Gazaliut, ata që i kthehen më me vështirësi Allahut me teube, janë ata që kanë lindur nga prindër myslimanë dhe e kanë jetuar Islamin me imitim. Kjo, sepse sjelljet e tyre kanë qenë thjesht të bazuara në imitimin e verbër, gjendje për të cilën ata nuk janë aspak të vetëdijshëm. Këto fjalë të Imam Rabbanit në lidhje me veprat që shumica prej nesh i pandeh jash[1]të fesë, janë shumë kuptimplote dhe e mbështetin mendimin e Imam Gazaliut:

“O biri im! Kohën duhet ta kalojmë me dhikër ndaj Zotit tonë. Çdo gjë që bëhet në përputhje me ligjin e Allahut, pranohet si dhikër, edhe nëse ajo është thjeshtë një shitblerje. Çdo punë duhet ta bëjmë në përputhje me ligjin e Allahut, që të gjitha ato të konsiderohen dhikër, sepse dhikri e eliminon indi[1]ferencën/gafletin… Çdo gjë që bëhet për të zbatuar urdhrat e Allahut të Madhëruar dhe për t’u larguar prej ndalesave të Tij, përfshihet në dhikër. Edhe shitblerja që përputhet me parimet (Islame), është dhikër… Mirëpo, dhikri që bëhet drejtpërsëdrejti me emrin e Allahut të Madhëruar, ka efekt më të shpejtë dhe bëhet shkak i dashurisë së Tij.”

Sekreti për të shpëtuar prej indiferencës/gafletit dhe për t’u përshtatur sa më lehtë me ligjin e Alla[1]hut në çdo punë, është dhikri i Allahut. Sipas Imam Rabbanit, dhikri që bëhet me emrat e Allahut, ngjall tek njeriu një dashuri ndaj Zotit dhe kjo dashuri, e përshpejton vetëdijesimin e njeriut.

I lutemi Allahut të Madhëruar, të na shpëtojë prej gafletit, të na bëjë të vetëdijshëm në çdo fushë të jetës, që prej tregtisë, punës dhe adhurimeve dhe të na ruajë prej imitimit të verbër. Amin!..

Leave A Reply