Mirësia është moral i lartë

0

Nga Shemsedin Kërësh

Kuptimi leksikor i fjalës “birr” është “besnikëri” dhe “bindje”.1 Besnikëria dhe bindja janë shenja të adhurimit dhe fetarisë. Fetaria e vërtetë nuk realizohet/arrihet duke zbatuar çështjet formale si të drejtuarit e fytyrës në drejtim të lindjes apo perëndimit.2 Ndershmëria të shpie në mirësi, ndërsa mirësia të shpie në xhenet.3 Fetaria e vërtetë është të mbrojturit e ndershmërisë dhe sinqeritetit për­gjatë të gjitha vështirësive. Fjala el-birr do të thotë fetari e dëlirë dhe e sinqertë. Njeriu nuk duhet ta sforcojë veten me përpjekjen për të arritur një fetari të mirëfilltë, sepse kjo nuk është konsideruar e për­shtatshme. Kështu, i Dërguari i Allahut (a.s.), ka thënë: “Mbajtja e agjërimit përgjatë udhëtimit nuk është el-birr (mirësi).”4 Mirësia ka lidhje edhe me moralin dhe sjelljen tonë kundrejt njerëzve, sepse Pejgamberi (a.s.), ka thënë: “Mirësia është moral i lartë.”5 Parimi i mirësisë është që të mos nënvlerë­sohet asnjë sjellje e bukur dhe e drejtë. Resulullahu, (a.s.), e ka konsideruar mirësi edhe vlerësimin e mirësisë. Andaj nuk duhet ta nënçmojmë atë që na e jep fqinji edhe nëse është një këmbë deleje.6 Edhe buzëqeshjen nuk duhet ta nënçmojmë.7 Format e fetarisë së dëlirë dhe të sinqertë gjenden në pjesët  “kitabu’l-birr” të literaturës së hadithit.

Pjesët “kitabu’l-birr” në literaturën e hadithit kanë nxjerrë në pah mirësinë, ihsanin dhe ikramin bashkë me aspektet e tyre teorike dhe praktike. Mirësia (el-birr) nuk është gjë tjetër përveçse një manifestim i fetarisë që mbështetet te sinqeriteti. Format që klasifikuesit i kanë emërtuar këto pjesë, e reflektojnë edhe përmbajtjen e tyre. Për shembull, në Sahihu’l-Muslim është emërtuar “kitabu’l-birri ve’s-sileti ve’l-adab”. Mesazhi që jepet me këtë ti­tull është ky: Mbajtja e marrëdhënieve me shoqë­rinë brenda të cilës gjenden edhe të afërmit tanë dhe zbatimi i rregullave të edukatës në marrëdhë­niet me shoqërinë janë manifestim i fetarisë. Në këtë pjesë gjenden 166 hadithe. Imam Tirmidhiu (v. 279/892) në Sunenin e tij ka zgjedhur titullin “kitabu’l-birr ve’s-sile”. Në këtë pjesë të Sunenit të Tirmidhiut gjenden 138 hadithe. Ndërsa Ibn Hibbani ka zgjedhur titullin “kitabu’l-birri ve’l-ihsan”. Në këtë pjesë gjenden 336 hadithe. Sipas zgjedhjes së këtij emërtimi të Ibn Hibbanit (v. 354/465), krahas shtimit të sevapit duke e ngritur cilësinë e ibadetit në marrëdhëniet me Allahun (xh.xh.), edhe veprat e mira që bëhen në shoqëri duhet t’i konsiderojmë si një pjesë të fetarisë. Ibn Hibbani i cili ka dhënë shumë hadithe në lidhje me faljen, sjelljen e butë, mbajtjen e sekretit, fqinjësinë dhe rregullat e li­gjëratës fetare, e ka ndriçuar këtë çështje nga një aspekt i ndryshëm. Veprën më të lartë pas xhihadit në rrugë të Allahut ai ka konsideruar largimin nga njerëzit sa të jetë i mundur duke mos i bërë dëm askujt dhe duke ua dhënë hakun e tyre Allahut dhe robërve të Tij.8 Për shkak se karakteret dhe botët e brendshme të njerëzve janë të ndryshme nga njëra-tjetra, edhe mënyrat e përparimit në fetari janë të ndryshme nga njëra-tjetra. Një person që ka natyrë sociale, domethënë, një njeri që ka peshë në shoqëri mund të përparojë në fetari me aktivitetet sociale. Ndërsa dikush që është i mbyllur në vetvete mund të përparojë duke zgjedhur largimin nga njerëzit. E rëndësishme është marrja e rrugës së përparimit në fetari (besim).

Tani le të flasim për disa forma të fetarisë që gjenden në pjesët e “kitabu’l-birr-it”.

40 mirësi

Mirësia në Islam nuk bëhet vetëm për të arritur ndonjë shpërblim. Projektet për mirësi na e rregu­llojnë edhe vetë jetën tonë. Si rrjedhojë, mënyrat e sjelljes sonë formojnë një kornizë e cila i jep kuptim jetës. Kur i Dërguari i Allahut, paqja dhe mëshira e Zotit qoftë mbi të, është pyetur për mirësinë, ka thënë: “Mirësia është moral i lartë. Ndërsa e keqja është ajo gjë që ta bren zemrën dhe që nuk dëshiron ta dëgjojnë njerëzit.”9 Atëherë mirësi do të thotë që të jetojmë në harmoni me Krijuesin, krijesat, njerëzit, kafshët, bimët dhe çdo gjë tjetër. Pra, mirësi do të thotë të mos shkëputemi nga natyra jonë e pastër.

Në një hadith është folur për dyzet mirësi. T’i falësh një dhi një familjeje në nevojë është konsi­deruar prej veprave të larta që e shpien njeriun në xhenet.10 Hasan ibn Atije (v. 130), i cili është njëri prej këtyre transmetuesve, ka thënë: “I numëruam veprat e mira si kthimi i selamit, lutja për atë që teshtin dhe largimi i pengesës nga rruga, por nuk arritëm dot as deri te pesëmbëdhjeta.” Prej shpje­guesve të hadithit ka pasur nga ata që janë përpje­kur të numërojnë deri në dyzet mirësi. Kjo radhitje mund të jepet si shembull për këtë:

Ushqyerja e të tjerëve, dhënia e ujit, dhënia e selamit, mësimi i një profesioni, dhënia e lidhëses së këpucës atyre që nuk kanë, buzëqeshja ndaj të tjerëve, ndihma ndaj atij që sapo ka ardhur në qytet, ndarja e fatkeqësisë dhe ndihma në vështirësi ndaj një vëllai në fe, ndihma ndaj të varfërve, mbulimi i gabimeve të myslimanëve, dhënia vend atyre që vijnë në mexhlis, të gëzuarit e myslimanëve, ndihma ndaj të dhunuarit, ndalimi i zullumqarit nga zullu­mi, të treguarit e rrugës (metodës) për një punë të mirë, pajtimi i të zemëruarve, pritja me fjalë të ëm­bla e lypësit kur nuk ke mundësi për t’i dhënë diçka, të mbrojturit e personit që përgojohet në prezencën tënde, mbjellja e pemëve, ndërmjetësimi për vepra të mira, dhënia e dorës ndërmjet burrave më njëri-tjetrin dhe grave me njëra-tjetrën, dashuria ndaj vëllait mysliman për hir të Allahut, vizitat e ndër­sjella për hir të Allahut, urrejtja për hir të Allahut, harxhimi për hir të Allahut, formimi i mexhlisit dhe qëndrimi në të për hir të Allahut, të qenët i sinqertë, të mëshiruarit e të tjerëve, urdhërimi për mirësi dhe ndalimi nga e keqja, ndihma për të bërë pazarllëk ndaj dikujt që nuk kupton nga tregtia, të folurit me fjalë të mira, etj.11 Ka prej atyre që kanë thënë se Pejgamberi (a.s.), nuk i ka përmendur 40 mirësitë edhe pse i dinte dhe se ka marrë masa kundër atyre që i nënvlerësojnë mirësitë edhe pse nuk gjenden ndërmjet atyre që mund të numërohen.12 Mirësia është një rrugë që shkon drejt Allahut (xh.xh.).13 Një gjë që i pëlqen Allahut Teala është brenda mi­rësisë. Detyra e cila na takon ta kryejmë është që të përpiqemi dhe t’i pajisim edhe njerëzit e tjerë me pjekurinë e Ihsanit. “40 mirësitë” mund të ndry­shojnë edhe sipas ndryshimit të kohës. Në kohët moderne duhet ta dimë se për cilat mirësi ka më shumë nevojë. Familja është vendi ku mirësia dhe Ihsani përjetohen me të gjitha llojet dhe kënaqësitë e tyre. Mirësitë që bëhen brenda familjes kanë më shumë rëndësi në këto kohë moderne.

Mirësia në familje

Familja është themeli i shoqërisë. Edhe mirësia ndaj prindërve është bazë e fesë.14 Kënaqësia e Alla­hut është e lidhur me kënaqësinë e prindërve.15 Disa hadithe kanë shkaqet e transmetimeve të tyre. Andaj ne duhet ta dimë shkakun e transmetimit të hadithit, për shembull, “Xheneti është nën këmbët e nënave.” I Dërguari i Allahut (a.s.), e kishte pyetur për nënën një sahab që i kishte thënë se dëshironte të shkonte në luftë. Kur ai i tregoi se nëna e tij kishte nevojë për përkujdesje, i tha: “Atëherë mos u ndaj prej saj, sepse xheneti është nën këmbët e nënës.”16 Edhe në lidhje me “babanë” kanë ardhur lajme (hadithe) të rëndësishme. Për shembull, hadithin: “Babai është dera e mesme e xhenetit.”17, duhet ta vlerësojmë në këtë mënyrë. Për nënën dhe babanë që ka vdekur mund të mbahet agjërim për kompen­simin e agjërimit të tyre nëse kanë pasur agjërim të pakryer. Gjithashtu mund të kryhet edhe obligimi i haxhit.18 Kundrejt nënës dhe babait duhet të sillemi mirë edhe nëse nuk janë myslimanë.19 Nëse nëna ka ndërruar jetë, atëherë duhet të shfaqim mirësi ndaj tezes, sepse tezja është në vendin e nënës.20 Për prindërit që kanë ndërruar jetë mund të bëhen këto: Lutje, istigfar, kryhen amanetet, vizitohen të afërmit e tyre që janë gjallë dhe nderohen miqtë e tyre.21 Respektimi dhe nderimi i nënës, babait dhe të afërmve të qumështit është si respektimi dhe nderimi i nënës, babait dhe të afërmve të vërtetë.22 Ai që bën haxh për njërin prej prindërve i shkruhet sevap sikur ka bërë haxh edhe për vete. Edhe atij për të cilin ka bërë haxhin i bie borxhi i haxhit.  Gruaja të cilës i ka vdekur bashkëshorti në moshë të re dhe ajo e harxhon rininë e saj duke rritur fë­mijët jetimë pa u martuar, në jetën tjetër do të jetë bashkë me pejgamberët. Të gjitha mirësitë që prindërit i bëjnë ndaj fëmijë­ve të tyre kanë vlerë. Për shembull, veçanërisht mi­rësia e babait ndaj vajzave të tij ka sevap të madh25, sepse vajzat kanë nevojë për interesimin e veçantë të prindërve derisa të arrijnë në moshë madhore. Babai mund ta vizitojë vajzën edhe pasi të martohet dhe ta puthë në faqe.26 Edukimi i fëmijës kërkon një karakter të butë. Në këtë kontekst, edukimi i fëmijës nuk është diçka që merr një kohë të gjatë. Në lidhje me fëmijët është thënë: “Ata janë lulet me aromë të këndshme të Allahut që i bëjnë prindërit koprracë, frikacakë dhe injorantë.”27 Edukimi është diçka që i mësohet fëmijës siç i mësohet shkuarja në tualet. Nisur nga ky kontekst, edukimi është më i lartë se dhënia e lëmoshës.28 Mashkulli gjithmonë duhet të mendojë që të sillet mirë ndaj familjes dhe të bëjë punë të mira.29

Mirësia në shoqëri

Në hadithe gjenden shumë shembuj në lidhje me mirësitë ndaj shoqërisë. Për shembull, fytyra e qe­shur është lëmoshë.30 Fjala e mirë është lëmoshë.31 Ne duhet të mbrohemi nga xhehenemi qoftë edhe me një gjysmë hurme.32 Falja e një deveje dikujt që të përfitojë nga qumështi i saj është sevap i madh.33 Siç është mirësi mbulimi i gabimeve të myslimanit, edhe mbrojtja e dikujt që përgojohet është mirësi.34 Allahu Teala e ka zbritur mëshirën, në mënyrë që të mos shkëputen lidhjet ndërmjet njerëzve. Allahu (xh.xh.), nuk e shkëput lidhjen me atë që nuk i shkëput lidhjet me të afërmit.35 Ai që përkujdeset dhe interesohet për jetimin duhet ta dijë se është një njeri i përgëzuar me xhenet që në këtë botë.36 Edhe largimi i ferrës nga rruga është një mirësi.37 Falja e një dhie të shëndetshme është prej këtyre mirësive.38 Siç është mirësi bërja e mirësisë, edhe largimi nga mëkatet dhe ligësitë është mirësi.39 Meqë po flasim për mirësinë në shoqëri, nuk do të ishte e drejtë të kalonim pa përmendur dy shembuj që gjendjen në hadithet të cilat flasin për këtë çështje. Tani le të bëjmë një krahasim:

Ndryshimi i Hakim ibn Hizamit në lidhje me mirësinë

Mbajtja e lidhjes me Allahun (xh.xh.), është një shenjë e fetarisë. Në hadithet fisnike gjenden dy bio­grafi që na e mundësojnë ta krahasojmë periudhën e xhahilijetit me periudhën e Islamit. Njëri prej këtyre është Hakim ibn Hizami (v. 54/674). Hakimi ishte një sahab që u bë mysliman pas çlirimit të Mekës. Përgjatë të gjitha luftërave që ka bërë derisa i Dër­guari i Allahut (a.s.), e çliroi Mekën, ai ka marrë pjesë në anët e politeistëve. Pas çlirimit të Mekës përjetoi një proces të mirëfilltë të hyrjes në Islam. Ai u përpoq të përfitonte nga Pejgamberi (a.s.).

Hakim ibn Hizam (r.a.), një herë i bëri këtë pyetje të Dërguarit të Allahut (a.s.):

“O i Dërguari i Allahut! A do të kem sevape nga mirësitë që i kam bërë në periudhën e xhahilijetit si lutjet, lirimi i robërve dhe dhënia e lëmoshës?” Përgjigja e Pejgamberit për këtë pyetje ishte: “Ti në fakt je bërë mysliman për shkak të këtyre mi­rësive që ke bërë më parë.”40 Hakim ibn Hizami binte në sy si një njeri që i pëlqente të bënte mirësi edhe në periudhën e xhahilijetit. Ai i shpëtoi vajzat nga varrosja në dhe, liroi robër dhe ushqeu njerëz në nevojë. Me shumë mundësi edhe në kohën e xhahilijetit Hakim ibn Hizami ka pasur një ndjenjë “fetarie” në kontekstin e përgjërimit ndaj Allahut Teala. Kjo ndjenjë duket se është bërë shkak për nderimin e tij me Islam.

Ndërkohë gjendet edhe një personalitet tjetër i cili duhet të shtjellohet. Abdullah ibn Xhud’ani (v. ?/600) ishte një person që kishte fituar famë me përpjekjet e tij kundër padrejtësisë në periudhën e xhahilijetit. Ai ishte njëri prej dy personave që e themeluan organizatën Hilfu’l-Fudul te e cila ishte anëtar edhe i Dërguari i Allahut (a.s.). Mirësitë që kishte bërë Abdullah ibn Xhud’ani ndoshta ishin më të shumta se ato të Hakim ibn Hazmit. Aishja (r.anha), e pyeti Pejgamberin (a.s.), për këtë per­sonalitet të rëndësishëm që kishte bërë këto vepra legjendare në periudhën e xhahilijetit: “O i Dërguari i Allahut! Ibn Xhud’ani përkujdeset për të afërmit dhe i ushqen të varfrit. A do të kenë dobi prej këtyre që ka bërë?” Resulullahu (a.s.), iu përgjigj: “Nuk do të kenë asnjë dobi, sepse ai asnjëherë nuk ka thënë: O Allah! Më fal në ditën e gjykimit!”41

Ne duhet t’i krahasojmë këto dy personalitete dhe të nxjerrim mësim prej tyre. Ajo që mirësinë tonë mund ta bëjë të përhershme është lidhja që formoj­më me poseduesin dhe krijuesin tonë të pafillimtë dhe të pafund. Nëse nuk e kemi një lidhje të tillë, atëherë edhe mirësitë që mund t’i bëjmë janë të predispozuara për të shkuar dëm. Nëse presim që të na vlerësojë Allahu Teala i cili e di shumë mirë nijetin tonë kur e bëjmë një mirësi, atëherë kjo është një shenjë e fetarisë së vërtetë. Atyre që thonë se morali është i pavarur nga feja dhe që i bëjnë veprat e tyre pa pasur ndonjë qëllim fetar, mund t’u thuhet: Islami bazohet te besimi se mirësitë do të kenë një shpërblim të përhershëm nga Allahu (xh.xh.), i Cili është një Qenie e pafillimtë dhe e pafund. Mirësitë në këtë botë për dikë që beson se nuk do të bëhet gjë tjetër përveç se dhe, gurë apo rënë pasi të vdesë, mund të bëhen shkak për një lumturi të përkohshme. Por njeriu brenda vetes mbart edhe ndjenjën e dëshirës për t’u vlerësuar. Vlerësimi i nje­rëzve të përkohshëm është i përkohshëm pikërisht si ata vetë. Mundësia për t’u vlerësuar ato mirësi që nuk janë dërguar në përhershmëri, është e dobët. Domethënë se mirësitë bëhen shkak për udhëzimin e atij që i ka bërë.42 Ai që bën vazhdimisht mirësi pa krijuar aspak kontakt me Allahun, nuk do të ketë dobi prej atyre mirësive që ka bërë.43

Përfundim

Fetaria është marrëdhënia cilësore e njeriut me Allahun (xh.xh.). Mirësia e cila është një manifestim i fetarisë, kërkon që njeriu t’i rregullojë në formë të drejtë marrëdhëniet me veten dhe shoqërinë. Sin­qeriteti i njeriut në fetari është i lidhur me cilësinë dhe seriozitetin e veprave të mira që bën ai. Andaj nuk duhet t’i nënçmojmë mirësitë dhe shpërblimin e tyre duhet ta presim vetëm nga Allahu (xh.xh.). Pjesët “kitabu’l-birr” të librave të hadithit janë të mbushur plot me shembujt e bukur të fetarisë. Ai që dëshiron ta kuptojë fetarinë e sinqertë, le të lexojë hadithet në “kitabu’l-birr”.

Leave A Reply