Busulla e zemrës për orientimin në vepra

0

Nga Dr. Adem Ergyl

Adhurimi ndaj Allahut Teala është misioni ynë më themelor, i cili duhet të praktikohet në të gjitha fushat e jetës. Për ta kryer këtë mision në mënyrën e duhur, kërkohet të bëjmë një jetë brenda kornizës dhe kufijve që ka vendosur Zoti i Lartësuar. Për ta realizuar këtë qëllim në adhurime, në botën e besi­mit, në sjelljet etike dhe në marrëdhëniet ndërmjet njerëzve e gjërave që i quajmë vepra, udhëzimet e Allahut dhe të të Dërguarit të Tij pa dyshim që janë udhërrëfyesit tanë më themelorë.

Gjatë rrjedhës së jetës, përballemi me situata që ndryshojnë në varësi të kohës, vendit dhe kushte­ve sociale. Nganjëherë mund të përjetojmë dilema në raport me një qëndrim të caktuar që duhet të mbajmë në secilën prej këtyre situatave. Këto dile­ma burojnë nga fakti se, brenda dispozitave që ka caktuar Allahu Teala dhe Pejgamberi ynë i nderuar në lidhje me kornizën e jetës, disa prej tyre janë krejtësisht të qarta dhe të kuptueshme lehtësisht, e disa jo. Pra shpesh hasim edhe në çështje që mund të na detyrojnë të ndalemi që të çmojmë si duhet situatën dhe për të cilat mund të kemi vështirësi për të dhënë një vendim. I Dërguari i Allahut, paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të, flet si më poshtë në lidhje me këtë çështje:

“Gjërat që janë hallall janë të qarta. Edhe gjërat që janë haram janë të qarta. Ndërmjet këtyre të dy­jave ka edhe çështje të dyshimta, për të cilat shumë njerëz nuk e dinë nëse janë hallall apo haram. Ata që largohen prej çështjeve të dyshimta, e mbrojnë fenë dhe nderin e tyre. Ndërsa ata që nuk ruhen prej çështjeve të dyshimta, gradualisht zhyten në haram. Kjo është pikërisht si çështja e një bariu që e kullot kopenë e tij rreth e qark një toke që i përket dikujt tjetër. Ai gjithmonë përballet me rrezikun e hyrjes së kopesë në atë tokë.

Bëni kujdes! Çdo mbret ka një vend që është e ndaluar hyrja. Mos harroni se edhe vendi i ndaluar i Allahut janë gjërat që i ka bërë haram.” (Buhari, Iman, 39, Buju’, 2; Muslim, Musakat, 107.)

Pra, çdo mysliman që e merr seriozisht nënshtri­min ndaj Allahut Teala, para së gjithash ka për­gjegjësinë që të njihet me gjërat hallall dhe haram, në lidhje me çdo fushë të jetës së tij. Furnizimi me një dije të tillë është obligim për çdo mysliman. Prandaj myslimanët duhet t’i mësojnë kufijtë hyj­nor që lidhen me secilën fushë të jetës, duke u informuar nga njohësit e mirë të temës. Secili nga ne mund të ketë çështje të ndryshme për të cilat i nevojiten njohuri të reja. Për shembull, ata të cilët punojnë në fushën e tregtisë kanë obligim mësimin e dispozitave në lidhje me tregtinë, mjekët kanë ob­ligim të mësojnë ligjet hyjnore në lidhje me fushën e mjekësisë. Në të njëjtën mënyrë, edhe ata që janë të martuar kanë përgjegjësinë për të pyetur dhe për të mësuar çështjet që lidhen me jetën familjare. Andaj, besimtarët janë të obliguar të mësojnë pa­rimet hyjnore dhe profetike në lidhje me të gjitha çështjet e jetës.

Siç thuhet edhe në hadithin fisnik, nganjëherë mund të ndeshemi me disa çështje që nuk e kanë të qartë plotësisht dispozitën e tyre. Në situata të tilla, rruga që duhet të ndiqet bëhet disi e paqartë. Prandaj, në këto lloj situatash ndjejmë nevojën për një busull që të na orientojë drejt të vërtetës. Ja pra, kjo busull është ndërgjegjja apo zemra jonë, për aq kohë sa nuk e ka humbur ndjeshmërinë dhe gjallërinë.

Vabisa ibn Ma’bedi (r.a.), tregon: “Shkova te i Dërguari i Allahut, (a.s.).

Ai më tha: ‘Mos ke ardhur për të pyetur se çfarë është mirësia?’

Unë iu përgjigja: ‘Po, o i Dërguari i Allahut.’

Atëherë, hz. Pejgamberi (a.s.), më tha: ‘Konsul­tohu me zemrën tënde! Mirësia është ajo ndjenjë, të cilën ta pranon ndërgjegjja dhe ta aprovon zemra. Ndërsa mëkat është ndjesia që ta bren shpirtin, që të bën të dyshosh dhe të hezitosh edhe pse të tjerët të japin fetva për ta bërë.” (Ahmed b. Hanbel, Musned, IV, 227-228; Darimi, Buju’, 2.)

Në të vërtetë, çdo zemër që nuk e ka humbur krejt dëlirësinë dhe pastërtinë e natyrshmërisë, në një lloj mënyre e kupton të vërtetën. Ky kuptim bëhet edhe më i përpiktë me rritjen e masës së besimit dhe devotshmërisë. Kjo ndjesi mund të humbasë me kalimin e kohës për shkak të mëkateve dhe gjynaheve. Madje ajo humbet krejtësisht, kur bë­het fjalë veçanërisht për mohim, këmbëngulje në mohim dhe hipokrizi. Për shkak të këtyre ndotjeve, zëri i ndërgjegjes nuk mund të dëgjohet ndërmjet zhurmave të dëshirave të nefsit dhe pëshpëritjeve të djallit të mallkuar.

Para se njeriu të konsultohet për ndonjë çështje me zemrën vet, duhet të shkojë te dijetarët e de­votshëm që e njohin mirë çështjen dhe që punojnë me dijen e tyre dhe t’i pyesë. Pastaj duhet të veprojë në bazë të përgjigjes që i jep prehje zemrës së tij. Nëse akoma ka dyshim në zemër, më mirë të mos e bëjë fare, sepse këshilla e të Dërguarit të Allahut, (a.s.), në lidhje me këtë çështje është: “Largohu nga gjithçka që të bën të dyshosh dhe merru me atë që nuk të sjell dyshim!” (Tirmidhi, Kijamet, 60.)

Një çështje tjetër, për të cilën njeriu duhet të ketë kujdes, është gabimi i marrjes fetva nga nefsi duke pretenduar se në pyetje po merret zemra. Shenjë e qartë e kësaj gjendjeje është neglizhimi i dispozi­tave, edhe kur ato janë qartësisht të përcaktuara, dhe përpjekja për të kërkuar fetva që duken më të përshtatshme ndaj interesave dhe dëshirave. Kjo gjendje është devijim në rrugë të mjegullt ndërkohë që ekziston rruga e qartë. Pas një kërkimi të tillë, vijon hapi i dytë i nefsit, që është përpjekja për ta legjitimuar rezultatin dhe për të justifikuar vend­imin a veprimin. E gjithë kjo, në të vërtetë është një mashtrim i njeriut ndaj vetvetes. Kurani Fisnik, këto lloj sjelljesh dhe veprimesh shpesh herë i kon­sideron si gjendje hipokrizie.

Diferencimi ndërmjet zërave të ndërgjegjes apo zemrës nga pëshpëritjet që vijnë nga nefsi, ka lidhje shumë të fortë me sinqeritetin që njeriu ka kundrejt vetes dhe Zotit (xh.sh.). Me të vërtetë, Allahu Te­ala do t’ia tregojë rrugën atij që kërkon të vërtetën sinqerisht dhe ndoshta do ta orientojë nëpërmjet frymëzimeve. Këshillat e mëposhtme të të Dërguarit të Allahut, (a.s.), janë një udhërrëfyes orientues, për momentin në të cilin bëjmë vlerësimin në lidhje me zërat që vijnë nga brenda:

“Padyshim që engjëlli dhe shejtani kanë ndikim orientues mbi zemrën e birit të Ademit. Ndërkohë që ndikimi i shejtanit bëhet nëpërmjet premtimeve që e shtyjnë njeriut drejt ligësisë dhe që përgënjesh­trojnë të vërtetën, ndikimi i engjëllit bëhet nëpërmjet premtimeve për mirësi dhe që pohojnë të vërtetën. Ai që e ndjen në zemër ndikimin e engjëllit për mi­rësi, le ta dijë se vjen prej Allahut dhe ta falënderojë Atë. Ndërsa ai që ndjen një ndikim që përpiqet ta tërheqë drejt ligësisë, le t’i kërkojë mbrojtje Allahut të Madhëruar nga shejtani dhe e keqja e tij.” (Tir­midhi, Tefsir, 2.)

Sipas njerëzve të ditur e të urtë, mendimet e para që vijnë në zemër, në shumicën e rasteve, janë fry­mëzime për mirësi dhe për të vërtetën. Andaj është e rëndësishme që njeriu ta vlerësojë këtë mundësi, sepse këto lloj ndjenjash të bukura do ta humbasin fuqinë dhe ndikimin e tyre pas një kohe të shkurtër, për shkak të sulmeve të nefsit dhe shejtanit.

Fetvatë e dhëna prej dijetarëve në lidhje me kufijtë e ligjshëm, pothuajse në çdo fushë të jetës sonë, janë të rëndësishme dhe kanë rolin e një harte që na tregon rrugën e drejtë. Por rruga më e sigurt është ajo në të cilën njeriu i drejtohet devotshmërisë duke shfaqur një ndjeshmëri gjithnjë e më të madhe, dhe nuk shkon rreth e rrotull kufijve të haramit. Pikë­risht kjo rrugë është zgjedhja më e mirë në aspektin e sigurisë së tij dhe nderit e vlerës së vet tek Allahu (xh.sh.). Atijje ibn Urve es-Sa’di (r.a.), transmeton se i Dërguari i Allahut, paqja dhe shpëtimi i Allahut qoftë mbi të, ka thënë:

“Një rob nuk mund të arrijë gradën e devotshmë­risë, nëse nuk arrin të qëndrojë larg edhe nga gjërat që nuk kanë ndonjë problem për t’u bërë, prej frikës se mos hyn në mëkat.” (Tirmidhi, Kijamet, 19.)

Së fundmi, mund të themi se, për të arritur tek veprimi i drejtë mund të duhet të gërmojmë ndër burimet e sakta të dijes e tek dijetarët e devotshëm dhe pastaj të ndjejmë prehjen dhe aprovimin e zem­rës së ndjeshme dhe të gjallë. Aq sa shtohen ndje­njat e besimit dhe devotshmërisë, po aq i shtohen edhe busullës së zemrës mundësitë për të treguar të vërtetat.

Leave A Reply